گروه اقتصادی بازتاب؛ امیرهادی انواری: در پی التهاب شدید بازار ارز به خصوص دلار آمریکا، مراجع مربوطه اعلام کردند بانک مرکزی  قیمت تک نرخی دلار امریکا را 12260 ریال تعیین کرد و پس از آن محمود احمدی نژاد که چند ماه قبل قیمت واقعی دلار را 900 تومان اعلام کرده بود، نظر داده است که قیمت دلار در بودجه کمتر از 1200 تومان تعیین شود.

البته منابع خبری افکار عمومی را در جریان شیوه این اقدامات کارشناسانه قرار ندادند. این نرخ با توجه به نرخ تورم در حوزه ریال و دلار ، نه منطقی به نظر می رسد و نه طبیعی و از دیگر سو، یارانه قابل توجهی را متوجه حوزه هایی کرده که نه با شعارها و نه با ایده های دولت نهم و دهم همخوانی دارد. یارانه ای که دولت طی سال های فعالیتش به کالاهای لوکس از طریق همین اعمال کارشناسی نرخ ارز داده است ارزش کمی ندارد.

در اینجا به بررسی اختلاف نرخ رسمی دلار و نرخ منطقی و طبیعی آن پرداخته ایم.

نرخ طبیعی دلار امریکا در حوزه ریال

از یک نگاه قیمت دلار باید همگام با نرخ رشد کالا و خدمات مصرفی در ایران رشد داشته باشد، در واقع قیمت فعلی (واقعی) بازار آزاد نتیجه پنهان کردن نرخ واقعی دلار طی سال های اخیر بوده است. نرخ سالانه تورم در سال های 1385 تا آبان ماه 1390 بر اساس اعلام بانک مرکزی ج.ا.ا به ترتیب: 9/11(11ممیز9)، 4/18(18ممیز4)، 4/25(25ممیز4)، 8/10(10ممیز8)، 4/12(12ممیز4)، 1/22(22ممیز1) درصد بوده است.

به بیانی قیمت مجموع کالا و خدمات مصرفی در کشورمان طی سالهای فوق الذکر به ترتیب: 119/1، 184/1، 254/1، 108/1، 124/1و 221/1 برابر شده است؛ بر این اساس طی شش سال قیمت کالا و خدمات مصرفی در ایران نزدیک به 5/2(2 و نیم) برابر شده است. به نمایه زیر توجه کنید:

 ازنگاه این گروه، قیمت دلار نیز طی این مدت طبیعتا باید با همین شیب افزایش میافت و از 9023 ریال در سال 1384 (با احتساب افزایش دو و نیم برابری قیمت ها در حوزه ریال) به 22795 ریال در حال حاضر می رسید.
اما چنانکه مستحضر هستید این اتفاق نیفتاده و دولت همچنان اصرار دارد نرخ رسمی دلار را بسیار پایین تر از نرخ همگام با تورم اعلام کند. به نمایه زیر توجه کنید:

متناسب با تورم ایران و امریکا

ممکن است برخی به تورم در حوزه دلار نیز توجه داشته باشند. با این شیوه هم که پیش برویم، باز هم برابری ریال با دلار چنان که بانک مرکزی با کار کارشناسی اعلام کرده است مطابقت ندارد. در این فرض اگر در بدبینانه ترین حالت متوسط نرخ تورم سالانه در ایالات متحده امریکا را 5/3(3ممیز5) درصد در نظر بگیرید، یعنی طی شش سال قیمت کالا و خدمات مصرفی در حوزه دلار 22/1(1ممیز22) برابر شده است. حاصل تناسب افزایش قیمت در ایران و امریکا برابر 06/2(2ممیز06) است.

بر این اساس نیز قیمت رسمی دلار که در سال 1384 برابر 9023 ریال در نظر گرفته شده بود، می بایست با توجه به افزایش قیمت ها در ایران و ایالات متحده به 18587 ریال در آبان ماه امسال (آخرین تاریخی که بانک مرکزی در آن نرخ تورم را اعلام کرده است) می رسید. با این حال و علی رغم رشد قیمت ها از آبان ماه تاکنون قیمت تک نرخی دلار با این عدد فاصله فاحشی دارد. به نمایه زیر توجه کنید:

یارانه دولت به مرفهان؟

در شرایط جنگ و یا تحریم که قاعدتا رابطه اقتصادی کشور با جهان غیر طبیعی می شود، ارز تک نرخی در واقع هزینه اضافه دولت در بخش هایی است که اصولا نیازمند ارز ارزان هم نیستند.

دولت باید در شرایط تحریم و جنگ برای اقلامی نظیر خوراکی ها، مواد صنعتی نظیر فولاد و... از طریق کنترل نرخ ارز سوبسید پرداخت کند. (خاصه در شرایط فعلی کشور که به مدد سوبسید قیمت دلار در سال های گذشته ایران به یک کشور واردکننده تبدیل شده است که حتی در زمینه کالاهای کشاورزی بومی نظیر برنج، گندم، چای و... نیز نیازمند واردات است) اما ارز تک نرخی سبب می شود اقلامی که ضروری نیستند و اکثرا نیز مورد استفاده اقشار مرفه جامعه است، از مواهب ارز دولتی برخوردار شوند.

برای نمونه توجه داشته باشید تنها در نه ماهه ابتدای امسال بیش از 622 میلیون دلار خودروی سواری به کشور وارد شده است. اختلاف طبیعی قیمت دلار و نرخ رسمی دلار در مدت مورد اشاره بیش از 11543 ریال در هر دلار بوده است. به بیانی دولت در واردات این حجم از خودرو با ارز تک نرخی بیش از 718 میلیارد تومان به مصرف کنندگان این کالا سوبسید پرداخت کرده است.

پر واضح است که خودرو تنها کالای لوکس وارداتی نیست و اقلام دیگری نیز در این دسته بندی جای میگیرند، در نمایه زیر اختلاف قیمت رسمی دلار و قیمت طبیعی آن را مشاهده میکنید.

با توجه به موضوعات فوق الذکر بد نیست دکتر بهمنی به نمایندگی از کارشناسان بانک مرکزی توضیح مختصری در خصوص ادله این بانک برای تعیین «تک نرخی» قیمت ارز به بهای 12260 ریال بدهند.

 -----------------

*اطلاعات مربوط به نرخ تورم از نمایه اقتصادی شماره 62 بانک مرکزی ج.ا.ا اخذ شده است.